Đợt vừa rồi tôi bận rộn viết báo cáo cuối năm, phải trích dẫn nhiều tài liệu khoa học sử dụng một số công cụ khác nhau. Tôi muốn viết ra để chia sẻ với những ai đang học tập và nghiên cứu khoa học. Có ba bước chính: tìm kiếm các tài liệu, lưu trữ, và trích dẫn trong báo cáo. Cũng cần lưu ý rằng, rất nhiều cơ sở dữ liệu khoa học yêu cầu phải trả tiền mới có được toàn văn tài liệu, do vậy bạn cần kiểm tra xem trường của bạn có đăng ký một tạp chí khoa học nhất định không. Ví dụ, danh mục các tạp chí mà Đại học Manchester của tôi đăng ký có ở trang web này và chỉ những máy tính có địa chỉ IP trong phạm vi địa chỉ của trường mới truy cập được.
Tìm kiếm các tài liệu khoa học
Tôi đã sử dụng 4 công cụ tìm kiếm trực tuyến sau: Google Scholar, Science Direct, Scopus, và ISI Web of Knowledge. Trong đó, mỗi công cụ có những ưu nhược điểm riêng và sẽ được trình bày sau đây:- Google Scholar
Cũng giống như các sản phẩm khác của công ty Google, công cụ này có giao diện rất đơn giản, quen thuộc (có mấy người chưa từng dùng công cụ tìm kiếm của Google, đúng không?) , tìm kiếm cực nhanh. Nó cung cấp một tính năng rất hữu ích, đó là xuất các trích dẫn (citation) để có thể sau đó nhập vào phần mềm quản lý tham khảo. Bạn có thể chọn giữa định dạng BibTex, EndNote (RIS), RefMan hay RefWorks. Tính năng tìm toàn văn cũng rất dễ dùng. Cơ sở dữ liệu của Google cũng khá đầy đủ, nhất là với những bài báo mới. Hầu hết những bài báo tôi cần đều có thể tìm được ở đây.
Google Scholar cho phép dễ dàng xuất trích dẫn và tìm toàn văn
- Science Direct
Tìm kiếm khá nhanh, nhưng ưu điểm lớn nhất của công cụ này là tất cả các bài báo tìm được ở đây đều có toàn văn (full paper). Cơ sở dữ liệu hạn chế.
- Scopus
- ISI Web of Science
Kết luận:
Google Scholar và Scopus là hai dịch vụ tốt nhất. Khả năng trong tương lai, công cụ mới của Microsoft Windows Live Search sẽ cạnh tranh mạnh với Google.
Cũng xin lưu ý, Science Direct và Scopus là sản phẩm của Elsevier, Web of Science là sản phẩm của Thompson Scientific. Chắc bạn đã nghe nói đến hai gã khổng lồ này trong ngành xuất bản tạp chí khoa học, phải không?
Quản lý các trích dẫn
Sau khi tìm được các trích dẫn liên quan đến đề tài bạn quan tâm, bạn phải lưu chúng ở đâu đó. Cách phổ biến nhất là dùng một phần mềm quản lý như EndNote, Reference Manager hay JabRef, chạy trên máy tính của bạn. Một cách khác là lưu trên một trang web như CiteULike, Connotea, hay RefWorks. Vì mục đích cuối cùng của tôi là viết báo cáo, nên tôi thích dùng phần mềm chạy trên máy tính của mình hơn. Sau đây là nhận xét của tôi về hai phần mềm tôi đã dùng: EndNote và JabRef.
- EndNote
Đây có lẽ là phần mềm được sử dụng nhiều nhất trong các cơ sở nghiên cứu. Giao diện đơn giản, dù hơi cũ kỹ và không thực sự thuận tiện. Tính năng tiện lợi nhất là khả năng tích hợp với Microsoft Word để người viết có thể trích dẫn ngay khi dang soạn thảo trên Word. Rất tiếc, EndNote chưa hỗ trợ DOI (hay Digital Object Identifier, giúp bạn tìm bất kỳ tài liệu nào chỉ cần biết DOI của nó, ví dụ của bài báo 10.1016/S0921-4526(03)00459-9).
- JabRef
Phần mềm mã nguồn mở viết bằng Java đang trong quá trình phát triển này rất có triển vọng. Nhiều tính năng. Hỗ trợ giao thức DOI. Định dạng theo chuẩn BibTex nên rất thuận tiện nếu dùng để viết báo cáo bằng LaTex.
Kết luận:
Nếu soạn thảo bằng Microsoft Word, EndNote là lựa chọn hiển nhiên; còn nếu yêu mến LaTex thì JabRef rất phù hợp.
Sau khi tìm toàn văn một bài báo, tôi cũng ghi lại tệp tin (thường là dạng PDF) vào máy của mình, đề phòng trường hợp không truy cập trực tiếp online được (ví dụ khi học xong, trở về Việt Nam chẳng hạn)
Viết báo cáo
Dùng Microsoft Word với nhiều người là điều hiển nhiên do nó rất thông dụng. Tuy nhiên phần mềm này có những hạn chế như hay gặp lỗi, khó kiểm soát định dạng, và phải mất tiền (ở Việt Nam hiện nay thì vẫn OK :)) ) Phần mềm EndNote kết hợp hoàn hảo với Microsoft Word khiến cho việc trích dẫn trong khi soạn thảo rất dễ dàng.
Nếu sử dụng LaTex, dạng thức trích dẫn BibTex mà JabRef sử dụng là dạng chuẩn tắc. Do tôi chưa "sờ đến" LaTex nên sẽ quay trở lại đề tài này trong một bài viết khác.
Kết luận:
Bản thân tôi khi viết báo cáo cuối năm vừa rồi dùng Word, nhưng gần như chắc chắn sẽ chuyển sang LaTex để có được sự linh hoạt hơn khi viết bài.
